• Koninklijke Boekverkopersbond
• Boek & Bedrijf
• Boekenbon Service

• Contact
• Log in  

• 
• Organisatie
• Lidmaatschap
• Groepen
• Dossiers
• Ondernemerszaken
• Pers

Inleiding KBb-voorzitter Dick Anbeek - ALV 19 april jl.

2010-04-20

We moeten stevig gaan samenwerking in de keten als het gaat om digitalisering. Dat was de kernboodschap van de inleiding die voorzitter Dick Anbeek uitsprak als start van de Algemene Ledenvergadering van 19 april jl. Verder refereerde hij aan het wisselvallige resultaat van de boekhandel vorig jaar.

Dames en heren,
De omzetbarometer van GfK geeft de laatste maanden berichten als zou het gaan om het Hollandse weer. Wisselvallig. Met een trend op langere termijn van klimaatverandering, maar op korte termijn steeds berichten over een wisselend omzetbeeld.

De verkoop van het algemene boek heeft een stijging in omzet gekend van 0,2% in 2009 ten opzichte van 2008 en in afzet een daling van 2%. Een goede verkoop in de tweede helft van 2009 heeft gezorgd voor deze lichte omzetstijging. Het is geen geheim dat internetverkopen hier voor een belangrijk deel aan hebben bijgedragen. De fysieke boekhandel daarentegen heeft wisselend gepresteerd. Dit concludeert ook Boek & Bedrijf uit een analyse:

Van alle leden zag 44% de omzet dalen in 2009 ten opzichte van 2008, terwijl 53% de omzet zag stijgen.

Er waren opvallende verschillen aan te wijzen. Naast de internetboekhandel deden inloopwinkels het uitstekend. Sommige assortimentsboekhandels daarentegen daalden procenten in omzet.
Het is lastig aan te wijzen wat nu echt de succesfactoren zijn van een rendabele boekhandel anno 2010. Volgens de inloopwinkels zijn de succesfactoren de locatie en een herkenbare winkelpresentatie. Boekverkopers zelf vinden automatisering een succesfactor: Ruim 90% van de leden vindt dat automatisering hun boekwinkel rendabeler heeft gemaakt, blijkt uit een onderzoek van Boek & Bedrijf. Dit is in lijn met onderzoek dat het Hoofdbedrijfschap Detailhandel heeft uitgevoerd, dat stelt dat
“Vernieuwende ondernemers in de detailhandel significant een hoger rendement halen dan hun collega’s die alles bij het oude laten”
En als het HBD het over vernieuwen heeft bedoelt het dat de belangrijkste vernieuwingen zijn gericht op:
- stroomlijning van de interne organisatie;
- het vergroten van het klantbereik en een betere communicatie met en bediening van de klant;
- het verbeteren van de productkennis van het personeel.

Onderzoeksbureau Locatus signaleert een trend dat minder mensen de binnensteden bezoeken. Twee jaar achtereen nu alweer een forse daling van het aantal bezoekers. Met enorme verschillen per winkelgebied. Ook hier steden die het uitstekend doen, en winkelgebieden die ver achterblijven.

Boek & Bedrijf deed ook onderzoek naar de locatie en concludeert dat boekhandels in ondersteunende winkelgebieden het significant beter doen dan boekhandels in centrale winkelgebieden: ruim 63% van boekhandels in ondersteunende winkelgebieden zagen de omzet in 2009 stijgen, tegenover 51% in centrale winkelgebieden.
Wat zijn verder kansen en bedreigingen in de markt? Naast digitalisering en locatie zijn de volgende drie ontwikkelingen van belang:

1. De ‘Wet Gratis Schoolboeken’, waardoor scholen niet meer direct hun distributeur kiezen. Dit heeft er toe geleid dat er ultimo 2009 in wezen nog maar drie distributeurs in Nederland actief zijn in het voortgezet onderwijs.
2. De wetenschappelijke markt kenmerkt zich in opzeggingen van abonnementen en dalende boekbestellingen. In deze markt zijn de effecten van digitalisering het meest merkbaar.
3. Onderzoek naar de rendementsbijdrage van productgroepen in de boekhandel wijst uit dat de productgroep tijdschriften een negatief rendement kent door een lage brutowinstmarge en relatief hoge directe kosten. Onduidelijk is nog of tijdschriftenkopers ook de kopers van andere productgroepen zijn, zoals boeken.

De boekhandel zou zich moeten blijven ontwikkelen door te kijken naar trends en hierop in te spelen. Het is daarom van belang dat het vak beschikt over kwalitatief goede cijfers en dat iedereen daar aan bijdraagt.
Erg benieuwd ben ik dan ook naar de resultaten van het laatste BVO. Jammer, dat we als branche altijd zo ‘achter de feiten aanlopen’. Jammer ook, dat veel te weinig leden meedoen aan het BVO. U doet er niet alleen de branche te kort mee, maar ook uzelf. Hoe meer we kunnen sturen op feiten en cijfers, hoe meer trends we kunnen ontdekken, des te beter kunnen we inspelen op een veranderende markt.
Inspelen op de klimaatverandering, die er echt aan zit te komen.

Dames en heren,
Afgelopen paasweekend was een oude HBS-vriend bij me op bezoek. En natuurlijk begon hij ook over het e-boek. “Dat moet toch een enorme klap voor jullie worden” vertrouwde hij me vriendschappelijk toe, “want ik koop mijn eboeken via het internet”. Nadat ik hem vertelde dat hij ook via onze site boeken kon downloaden keek hij me niet begrijpend aan …. In de wereld van het internet bestond ik niet voor hem.

Een paar weken ervoor, tijdens een overleg tussen GAU en KBb deed een uitgever verslag van zijn bevindingen in de Verenigde Staten. Wat duidelijk is, vertelde deze uitgever, is dat in de VS nog twee aanbieders van e-boeken mee tellen: Amazon, en Barnes & Noble. Alle andere boekwinkels doen niet meer mee.

Voorbarig misschien, maar aan de hand van deze twee voorbeelden, alvast een conclusie: het kopen van e-boeken zal niet automatisch via onze leden gaan. Nou ja, misschien maakt 1 lid wel een kans. Maar ook dit lid slechts ten dele, als ook Google en Apple zich aan zullen dienen. Gaan we dan geen enkele rol spelen met het e-boek? Misschien, maar ik ben ervan overtuigd dat we alleen een rol kunnen spelen als we het als collectief doen. Individueel lukt dat een boekhandel niet, en lukt het ook de ketens in ons vak niet.

Intussen zullen we auteurs en uitgevers ervan moeten overtuigen dat e-boeken niet van de ene op de andere dag dominant zijn; vooralsnog zullen beduidend meer papieren boeken verkocht worden, en daarvoor is de boekhandel De Plek. Zolang er meer papieren boeken verkocht worden zijn auteurs, uitgevers en distributeurs sterk afhankelijk van een gezonde boekhandel. Al onze winkels, met samen tenminste 300.000 m2 showruimte, blijven de etalage van tienduizenden verhalen, in welke vorm dan ook; en al die duizenden boekverkopers houden van boeken, en verhalen, in welke vorm dan ook; zij hebben kennis van zaken, en kunnen adviseren als geen ander.

Tijdens het KVB congres van 30 maart hield Marcel Möring een gloedvol betoog voor veranderingen in de bedrijfskolom. Hij hield dat betoog vanuit de positie van de auteur. Waar nu het verdienmodel vanuit de auteur gezien er een is van de driehoek die op zijn punt staat – onderin de auteur, en bovenin de uitgevers en boekverkopers – moeten we toe naar een vierkant, waarin de verdiensten van auteur, distributeur, uitgever en boekverkoper anders verdeeld gaan worden. Kern van zijn betoog was ook, dat alle deelnemers aan de toekomstige bedrijfskolom hun eigen toegevoegde waarde opnieuw moeten bewijzen.

De toegevoegde waarde van ons, boekverkopers, zullen we moeten vinden in de combinatie met het papieren boek, in onze kennis, onze adviesfunctie, en het bijeenbrengen van netwerken van lezers. Die uitdaging kunnen wij wel aan. Daar zijn we goed in. Waar we waarschijnlijk minder goed in zijn, is onze aanwezigheid op het internet. Ja, versnipperd zijn we aanwezig. Maar dat werkt niet in die wereld. Mijn vriend kon mij er tenminste niet vinden. Althans, hij dacht niet aan mij toen hij een boek wilde downloaden.

In Vlaanderen startte Boek.be als eerste met een website voor e-boeken en e-readers: www.e-boek.org. Boek.be nam dit initiatief in samenwerking met alle uitgevers en boekhandels in Vlaanderen. Middels 1 site worden e-boeken verkocht; klanten geven aan wie hun favoriete boekhandel is.

Hiervoor, voor een zo’n centraal punt zou ik me graag inzetten. Over hoe wij als vak het laatste decennium op de ontwikkelingen met internet, en digitalisering zijn omgegaan valt veel te zeggen. Het was een weg van vallen en opstaan. Van linksaf, dan weer rechtsaf. De voorlopige mislukkingen van het NTB en Boekbalie zijn de bewijzen. Zo langzamerhand moeten we als branche weten wat er echt aan de hand is. Waar ik tijdens de vorige ledenvergadering opriep om samenwerking, wil ik nu een stap verder gaan: we moeten het samen doen! Grote veranderingen raken al onze leden. Van groot tot klein. We moeten geen calimero willen zijn, maar ook niet de krachtpatser uithangen. Alleen redt niemand het, slechts maximale samenwerking kan onze plek in de bedrijfskolom van het e-boek continueren. Ik sta dan ook zeer achter de oproep van Ari Doeser in Boekblad, waarin hij oproept tot de oprichting van een e-boekhuis, waar we met z’n allen eigenaar van zijn. Dat moet de plek worden waar mensen digitale boeken gaan kopen.

Binnen onze werkgroep digitalisering, en ons bestuur zullen we de komende weken en maanden volop in discussie zijn over dit onderwerp. Op korte termijn zal uw bestuur een strategienota presenteren over dit onderwerp. Niet met de bedoeling weer een nota het levenslicht te doen zien, maar met de bedoeling om tot Aktie over de gaan.

Dames en heren,
Toch nog even over die klimaatverandering. Net als bij het klimaat zeggen veel van onze collega’s dat het niet zo’n vaart loopt. Ik ben het niet met hen eens. Want, stel dat het e-boek binnen 2 jaar voor 5% het papieren boek gaat vervangen, en binnen 5 jaar voor 10%, hoe staat het dan met de rendementen in de boekhandel? Kunnen we 5 of 10% van onze omzet missen? Ik ben bang van niet. Dus zullen we op zoek moeten naar compensatie. Deels uit de verkoop van digitale boeken, uit een verhoging van de marge, besparing van kosten, of verbreding van het assortiment. Innovatie van ons product.

Ik hoop vanmiddag tijdens ons symposium “2015, minder boekhandels?!” geïnspireerd te worden .

Tot zover mijn inleiding, dank u wel!