• Koninklijke Boekverkopersbond
• Boek & Bedrijf
• Boekenbon Service

• Contact
• Log in  

• 
• Organisatie
• Lidmaatschap
• Groepen
• Dossiers
• Ondernemerszaken
• Pers

Boekhandels dragen substantieel bij aan brede beschikbaarheid

2008-04-17

De boekhandel koopt meer unieke titels in, en verkoopt nog meer unieke titels. Deze onderzoeksresultaten onthulde voorzitter Dick Anbeek tijdens de Algemene Ledenvergadering van de Koninklijke Boekverkopersbond. Lees hier de volledige tekst.

Inleiding door voorzitter Dick Anbeek tijdens de ledenvergadering van de Koninklijke Boekverkopersbond op 16 april 2008 om 14.00 uur in het Berghotel Amersfoort.

“Steeds meer uitgevers zijn het meer dan zat dat boekhandels hun assortiment steeds verder inkrimpen en zo op de bestsellers teren. Het zijn niet alleen kleine uitgevers, vakuitgevers en gespecialiseerde uitgevers die klagen, maar ook grote A-uitgevers. De boekhandel graaft zijn eigen graf, waarschuwen ze.” Aldus Lucie Th. Vermij in haar column in Boekblad van 3 april.

Het is een column, dus overdrijven mag. Maar Lucie Vermij baseert haar column op geruchten, zoals zij zelf ook toegeeft: “een paar keer kwam mij de afgelopen week ter ore ….” Lucie Vermij sluit zich met haar column aan bij het rijtje uitgevers dat zich uitspreekt over de beperkte beschikbaarheid van titels in de boekhandel. Deze uitgevers permitteren het zich zonder enig onderzoek en zonder enige onderbouwing forse uitspraken te doen alsof de boekhandel nog louter bestsellers verkoopt. En Boekblad gaat kritiekloos mee in de klaagzang, zonder ook maar een keer te vragen naar onderbouwing met cijfers.

Lucie Th. Vermij stelt dat: “de meeste boekhandels inmiddels sturen op cijfers, en dus inzetten op goedlopende titels”. Begrijpt u het verband? Mizzi van der Pluijm (uitgeefdirecteur bij uitgeverij Contact) maakt het helemaal bont. Op 6 maart stelt zij in Boekblad dat “Mensen met liefde voor literatuur worden vervangen door managers, die net als overal ook in de boekhandel hun dodelijke, robotachtige werk doen.“ En zij profeteert dat de boekhandel steeds meer een kanaal wordt van bestsellers, en verwacht dat de uitgever al die andere boeken zelf via internet gaat verkopen. ECI beweert dat de boekhandel op safe speelt terwijl er sprake is van een zeer beperkt assortiment. Eric Visser (uitgeverij De Geus) vindt de selectie van boekhandels tamelijk arbitrair (Boekblad 24 januari) en stelt dat het secundaire factoren zijn die de inkoop bepalen, niet de passie voor het boek.

Uitspraken van uitgevers na een jubileumjaar van de Koninklijke Boekverkopersbond, waarin wij aan wilden tonen hoe vernieuwend en gepassioneerd de boekhandels in Nederland hun vak uitoefenen. We gaven een boek uit: Boekhandels in beeld, een beeld van boekhandels in Nederland die de afgelopen jaren hun boekhandel verbouwden en vergrootten. Ook een jaar waarin we al die ruim 11.000 mensen die werken in de boekhandels in het zonnetje gezet hebben. Want ik weet het zeker: nergens is een bedrijfstak met zoveel gepassioneerde mensen. Lees bijvoorbeeld Boekblad, met boekrecensies van boekverkopers. Lees het nieuwe blad Boekverkoper, waarin boekverkopers vertellen over hun passie: boekverkoper zijn.

Daarbij, wat is er mis aan het sturen op cijfers. Sturen op cijfers betekent absoluut niet dat er minder boeken ingekocht worden, dat er dus, zoals Lucie Vermij stelt, ingezet wordt op slechts goedlopende titels. Als je stuurt op cijfers zie je namelijk ook het belang van een brede voorraad, immers 65% van de omzet van de boekhandel wordt gemaakt door de niet top-500. Sturen op cijfers is van belang voor de onderbouwing van een eigenwijze assortimentsvoering.

Maar sturen op cijfers is ook van levensbelang voor het voortbestaan van de boekhandel. Niet voor niks stond in ons jubileumjaar de rendementspositie van de boekhandel centraal, en hielden we een voortdurend pleidooi voor een verbetering van bijvoorbeeld de depotovereenkomst ten behoeve van de brede beschikbaarheid.

De geruchten, die Lucie Vermij bereikten, bereikten natuurlijk ook de Koninklijke Boekverkopersbond. Vorige maand besloot het bestuur van de Koninklijke Boekverkopersbond om opdracht te geven aan Boek & Bedrijf om onderzoek te doen naar de brede beschikbaarheid in de boekhandel. Niet alleen om een antwoord te hebben op geruchten, maar ook omdat de evaluatie van de Wet op de Vaste Boekenprijs aanstaande is. Het onderzoek van Boek & Bedrijf is dus net gestart, maar de eerste cijfers geven een zeer duidelijke indicatie.

De boekhandel koopt meer unieke titels in, en verkoopt nog meer unieke titels. Dat is simpelweg de conclusie die nu al getrokken kan worden uit het onderzoek van Boek & Bedrijf.

Het onderzoek zal voortgezet worden, en verder de diepte ingaan. Ook doet Boek & Bedrijf onderzoek naar de investeringen in voorraden bij de boekhandel. Boek & Bedrijf werkt voor het onderzoek samen met het Centraal Boekhuis, Scholtens, de boekhandelsketens en de automatiseerders van boekhandels. Steeds is uitgegaan van een vergelijking over een periode van drie jaar: 2005, 2006 en 2007.

Met plezier geef ik de eerste onderzoeksresultaten. Allereerst de resultaten van een groep van 82 assortimentsboekhandels. Deze groep kocht in 2005 gemiddeld per winkel 12.710 titels in, in 2006 13.715 titels, en in 2007 14.449 titels. Een stijging dus van 7,32% in 2006 naar 12,03% in 2007. Opvallend is het aantal verkochte titels. Werd er in 2005 meer ingekocht (12.710 titels) door de boekhandel dan verkocht (11.181 titels), en in 2006 evenveel verkocht (13.632 titels) als ingekocht (13.715 titels), in 2007 volgt dan een enorme stijging van het aantal verkochte titels naar 15.338 titels.

Dit kan alleen maar betekenen dat de boekhandel meer oud fonds verkocht heeft uit eigen voorraad, ouder dan een jaar. Ook opmerkzaam is dat ondanks het feit dat de boekhandel in 2005 minder titels heeft verkocht, hij toch het risico neemt om in 2006 en 2007 breder in te kopen. En die bredere inkoop leverde meteen positieve resultaten op in de verkoop. Een conclusie tussendoor, voor boekhandels die sturen op cijfers .....

Er is in deze periode bij deze groep van boekhandels ook geen sprake van meer retouren. Men vindt dus een publiek voor een assortiment dat breed is en meer dan 1 jaar op voorraad ligt.

Een andere aardige wetenswaardigheid is dat deze 82 assortimentsboekhandels in de periode oktober tot december 2007 (in drie maanden dus) samen 65.000 verschillende titels hebben verkocht. Dit wijst onmiskenbaar op een enorme verscheidenheid in voorraad en bestelservice van deze groep boekhandels. En absoluut niet op de ook veel genoemde eenheidsworst bij boekhandels.

De inloopwinkels vertonen ook een positief beeld. Het klopt wat Annemiek Jans (uitgeverij De Geus) stelt in Boekblad magazine van 24 januari 2008, dat het niet terecht is dat er geklaagd wordt over de inloopwinkels: “AKO en Bruna zijn de laatste jaren breder gaan inkopen”. Voorlopige cijfers geven aan dat de inloopboekhandel 3 tot 4% breder in is gaan kopen. Maar vooral valt hier ook op dat deze winkels veel breder zijn gaan verkopen. Exacte cijfers hierover heb ik nog niet, maar de eerste resultaten zien er indrukwekkend uit. Klanten weten de inloopwinkels steeds meer vinden als besteladres voor alle boeken.

De totaalboekhandels tonen een stabiel beeld, zowel in inkoop als in verkoop wat betreft unieke titels. Wat Selexyz betreft moet natuurlijk wel opgemerkt worden dat hier enorme uitbreidingen hebben plaatsgevonden: Almere, Den Haag en Maastricht. Alleen al met deze investeringen levert Selexyz een positieve bijdrage aan de brede beschikbaarheid van boeken in Nederland.

Ook de boekhandels die door Scholtens geleverd worden tonen een positief beeld. Voorlopige resultaten hier laten zien dat deze boekhandels 8% meer unieke titels inkochten in de afgelopen drie jaar. Ook van de door het Centraal Boekhuis geleverde gegevens word ik vrolijk. Deze laten, wat betreft de leden (857 met een depotaansluiting) van de Koninklijke Boekverkopersbond (exclusief voorraadverplaatsingen, exclusief grossiers, exclusief internetboekhandels, exclusief ramsjleveringen) een positief beeld zien. De cijfers tonen over de periode van 2005-2007 een stijging van 9% naar 28.700 unieke, ingekochte titels per jaar. We zien ook hier het bewijs van een steeds breder inkopende boekhandel.

In het onderzoek van Boek & Bedrijf worden tevens de gegevens van Locatus (dé leverancier van informatie over winkels en winkelgebieden) opgenomen. Deze geven aan dat er een stijging is geweest van het aantal vierkante meters vloeroppervlakte bij de boekverkopers met ruim 4.000 m2 . Boekverkopers bieden hun boeken aan op ruim 280.000 m2.

En nog iets: vaak worden de internetboekhandels als het nieuwe summum van de brede beschikbaarheid bejubeld. Dat de internetboekhandels een bijdrage leveren aan de brede beschikbaarheid, daarover geen twijfel. Echter, in de internetboekhandels vinden geen voorraadinvesteringen plaats, en daar hoeft ook niet geselecteerd te worden. Een voorlopige schatting, maar ook dat gaat Boek en Bedrijf verder onderzoeken, is dat de boekhandels gezamenlijk voor ruim 200 miljoen euro aan voorraden boeken heeft staan. De boekhandels in Nederland investeren substantieel mee in het mogelijk maken dat boeken gepubliceerd kunnen worden. Niet alleen in de distributie maar ook als investeerders dragen de boekhandels in Nederland bij aan de brede beschikbaarheid.

Nog even over de geruchtenstroom: natuurlijk is het zo dat boekhandels titels overslaan. Boekhandels zijn niet van elastiek. Bert de Groot constateert dat terecht in Boekblad Magazine van 14 juli 2007. En vaak zullen boekhandels ook titels overslaan waar ze later nog uitstekend van verkopen (het voorbeeld Dimitri Verhulst van Mizzi van der Pluijm). Dat soort voorbeelden kennen we allemaal, net als voorbeelden van teveel ingekochte boeken. En net als de voorbeelden van succesvolle auteurs die geen uitgever konden vinden. Wat dat betreft hebben de klagers kilo’s boter op hun hoofd. Het selectieproces van de uitgevers is niet anders dan het selectieproces van boekhandels en bibliotheken.

Maar als boekhandels titels niet opnemen zijn daar misschien andere redenen, heel menselijke bijvoorbeeld: vindt de boekverkoper de uitgever aardig, geeft de uitgever niet teveel van hetzelfde uit, en ook zakelijke redenen: biedt de uitgever goede condities. Een boekverkoper is liefhebber en ondernemer. Een boekverkoper balanceert net als de uitgever voortdurend op het snijvlak van cultuur en economie.

Gelukkig zijn er ook veel uitgevers in ons vak die de boekhandel weten te waarderen. Zoals bijvoorbeeld Annette Portegies, die in Boekblad van 7 februari stelt: “maar op een punt is Nederland onovertroffen: het fijnmazige netwerk van goede boekhandels. En nog altijd zijn er mensen die het aandurven nieuwe winkels te openen ….” Of Eva Cossee die in Boekblad van 6 maart Boekhandel Scheurs en De Groot verwelkomt met de woorden: “Ik geloof sterk in de functie en toekomst van zo'n echt goede buurtboekhandel.”