De nieuwste PISA-resultaten (https://www.pisa-nederland.nl/resultaten/) wijzen opnieuw op een zorgelijke daling van de leesvaardigheid onder Nederlandse jongeren. Volgens de Koninklijke Boekverkopersbond (KBb) bevestigen de cijfers dat het onderwijs deze ontwikkeling niet alleen kan keren. Daarom pleit de KBb voor een landelijke leespas, waarmee jongeren jaarlijks zelf een boek kunnen uitzoeken.

Zo verlaagt de leespas de drempel tot lezen en draagt zij bij aan een positieve leeservaring: van het uitzoeken en aanschaffen tot het lezen en koesteren van een eigen boek.

Scholen en bibliotheken spelen een onmisbare rol bij het versterken van de leesvaardigheid. Een sterke leescultuur vraagt daarnaast om een breder netwerk van ouders, lokale boekenwinkels, uitgevers, schrijvers, gemeenten en maatschappelijke organisaties. De leespas biedt een concrete manier om deze gezamenlijke inzet te versterken en boeken voor jongeren bereikbaar en aantrekkelijk te maken.

“Leesbevordering gaat niet alleen over technisch goed leren lezen, maar ook over ervaren hoe leuk, spannend of herkenbaar een boek kan zijn”, zegt Sanne Muijser, directeur van de KBb. “De vrijheid om zelfstandig een boek te kiezen dat bij je interesses past, kan het begin zijn van blijvend leesplezier.

Een eigen boek, een eigen keuze

Met een jaarlijks tegoed van €20 tot €25 kan iedere jongere zelf een boek kiezen dat bij hem of haar past. Het tegoed kan worden besteed bij een lokale boekenwinkel, online of via een speciaal aanbod op school. Zo verlaagt de leespas de financiële drempel, helpt persoonlijk advies jongeren nieuwe boeken te ontdekken en bouwen zij thuis een eigen boekencollectie op. “Juist het zelf ontdekken is belangrijk”, aldus Muijser. “In een boekenwinkel kom je titels tegen waarnaar je niet bewust op zoek was en kan een boekverkoper helpen een boek te vinden dat echt bij je past.”

Buitenlandse ervaringen illustreren de meerwaarde van de leespas

Ervaringen met vergelijkbare cultuurpassen laten zien dat deze aanpak nieuwe groepen jongeren kan bereiken. Uit onderzoek naar de Franse Pass Culture blijkt dat 48 procent van de jonge gebruikers dankzij de pas nieuwe plekken ontdekte om boeken te lenen of te kopen. Dertig procent bezocht voor het eerst een onafhankelijke boekenwinkel; 88 procent van deze groep gaf aan daar te willen terugkeren. Ook zijn er aanwijzingen dat jongeren via de pas nieuwe genres ontdekken en hun leesvoorkeur verbreden^[1].

Samen aan de slag met de leespas

De KBb wil samen met het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en partners uit het leesveld de uitvoering van de leespas verder uitwerken, bijvoorbeeld in de vorm van een pilot. “De kennis, techniek en het netwerk zijn aanwezig”, zegt Muijser. “Nu moeten we gezamenlijk bepalen hoe we de leespas zo kunnen inzetten dat deze het meeste verschil maakt. Door jongeren zelf een boek te laten kiezen, investeren we in leesvaardigheid, nieuwsgierigheid, verbeeldingskracht en een duurzame leescultuur.”

^[1] RISE Bookselling, Industry Insights II: European and International Bookselling Markets, over de Franse Pass Culture: https://risebookselling.eu/wp-content/uploads/2023/07/RISEBookselling-Industry-Insights-II.pdf